Sołectwo: Lubasz

Liczba mieszkańców - dane na 31.12.2017 r.: 3221 osób

Sołtys wsi: Maria Pertek

Miejscowości wchodzące w skład sołectwa: Lubasz, Sławienko

Lubasz – pierwsza historyczna wzmianka o Lubaszu pochodzi z 1288 roku, ale wiadomo z badań archeologicznych, ze znacznie wcześniej istniało tu grodzisko. Niektórzy naukowcy lokalizowali tutaj faktorią rzymską Limioseleion, wymienioną przez geografa Ptolemeusza w II w.n.e. Odkopano tu cmentarzysko z młodszej epoki brązu z naczyniem glinianym w formie krowy bez głowy. Nazwa miejscowości pochodzi od Lubaskich herbu Radwan, którzy prawdopodobnie byli założycielami wsi i jej właścicielami przez kilka wieków. W XVII w. dobra lubaskie należały już do rodu Gorajskich, a w XVIII w. do Miaskowskich.

W połowie XIX w. Tekla Miaskowska sprzedała posiadłość Szułdrzyńskim. Pierwszym z tego rodu właścicielem był Józef Szułdrzyński, po nim w 1859 r. dziedziczył syn Zygmunt, poseł na sejm pruski, a w 1902 r. kolejny potomek Mieczysław. Ostatni z rodu właściciel dóbr Mieczysław junior został zamordowany przez Sowietów w Charkowie w 1940 r. W okresie międzywojennym majątek ziemski Szułdrzyńskich liczył ponad 1750 ha ziemi, należał więc do dużych posiadłości. Stanowił miejsce zatrudnienia i utrzymania dużej liczby stałych i sezonowych pracowników najemnych. Według spisu z roku 1926 dwór posiadał 21 budynków mieszkalnych, w których mieszkało około 400 osób.

Rodzina właścicieli zamieszkiwała w pięknym pałacu otoczonym parkiem, niedaleko jeziora. Pałac został wzniesiony ok. poł. XVIII w. na miejscu poprzedniego drewnianego dworu. Kilkakrotne przebudowy pozbawiły go pierwotnego stylu.

Obecnie, po gruntownej przebudowie w 1911 r. według projektu poznańskiego architekta Stanisława Mieczkowskiego, posiada jednolity wystrój wszystkich elewacji utrzymany w formach neoklasycystycznych. Ozdobą prostej bryły pałacu jest m.in. podcień z 1 poł. XIX w. z dziewięcioma kolumnami toskańskimi z trójkątnym frontonem na osi, a od strony ogrodu czterokolumnowy portyk. Pałac otoczony parkiem stanowi wyodrębnioną kompozycyjnie część, podwórze gospodarcze z budynkami folwarcznymi usytuowane zostało z boku, w pewnym oddaleniu. Obszerne podwórze gospodarcze z zachowaną dawną nawierzchnią brukową, założone zostało na rzucie prostokąta. W południowo-zachodnim narożniku usytuowany został drugi po pałacu obiekt rezydencyjny tzw. oficyna pałacowa. Wzniesiona w formach neoklasycystycznych ok. 1835 r. (przebudowana w 1930 r.) posiada prostą parterową bryłę nakrytą dachem naczółkowym z elewacją ogrodową, ozdobioną wysokim kolumnowym portykiem z trójkątnym frontonem i herbem ostatnich właścicieli Lubasza. Z dawnych obiektów gospodarczych otaczających folwarczne podwórze zachowane pozostały: wozownia i stajnia (1907 r.), stelmacharnia (1920 r.), stodoła i obora. Rozległy i pięknie położony park tworzy właściwe tło dla zabytkowej architektury. Południowa część parku ze stawem zachowała ślady dawnego „ogrodu włoskiego” z regularnym układem alei, głównie bukowo-grabowych i jesionowych.